گیاهان آپارتمانی سمی برای سگ و گربه

شایع ترین گیاهان آپارتمانی سمی برای سگ و گربه شامل دیفن باخیا، پتوس، سانسوریا، آلوئه ورا، زاموفیلیا، اسپاتی فیلوم، سیکاس، خرزهره و انواع گل لیلیوم هستند. این گیاهان دارای سمومی نظیر کریستال های اگزالات کلسیم نامحلول، ساپونین ها، سیکاسین و گلیکوزیدهای قلبی می باشند که در صورت جویده شدن یا بلع، موجب علائمی مانند تورم شدید دهان، اسهال، استفراغ، اختلالات تنفسی، نارسایی کلیوی، آسیب کبدی و حتی مرگ حیوان می شوند. گربه ها به دلیل حس کنجکاوی و تمایل به جویدن گیاهان و سگ ها به دلیل رفتار کاوشگرانه در معرض بالاترین ریسک مسمومیت قرار دارند.

نگهداری همزمان حیوانات خانگی و گیاهان در محیط های مسکونی نیازمند شناخت دقیق ترکیبات شیمیایی موجود در بافت گیاهان است. بسیاری از صاحبان پت تصور می کنند مسمومیت گیاهی تنها در صورت بلع کامل برگ رخ می دهد، در حالی که در برخی گونه ها حتی تماس پوست یا بزاق حیوان با شیره گیاهی، یا نوشیدن آب زیرگلدانی می تواند عوارض شدید بالینی ایجاد کند.

مکانیزم اثر سموم گیاهی بر بدن سگ و گربه

سموم موجود در بافت گیاهان آپارتمانی بر اساس ساختار شیمیایی خود، ارگان های مختلفی از بدن حیوان را هدف قرار می دهند. شناخت این مواد برای تشخیص سریع علائم بالینی توسط سرپرست حیوان ضروری است.

اگزالات کلسیم نامحلول یکی از شایع ترین ترکیبات سمی در گیاهان آپارتمانی است. این ماده به شکل کریستال های سوزنی میکروسکوپی در دیواره سلولی گیاه قرار دارد. هنگام جویده شدن برگ توسط سگ یا گربه، این کریستال ها به بافت مخاطی دهان، زبان و گلو نفوذ کرده و با ایجاد میکرو جراحت ها، موجب آزاد شدن هیستامین، تورم شدید، درد سوزشی و ناتوانی در بلع می شوند.

ساپونین ها و گلیکوزیدها گروه دیگری از سموم هستند که پس از جذب در دستگاه گوارش، جذب سلولی را مختل می کنند. این مواد با برهم زدن تعادل الکترولیتی، عملکرد سیستم قلبی عروقی و گوارشی را دچار اختلال می سازند.

ترکیبات آلکالوئیدی و رزین های سمی نیز می توانند مستقیماً بر سلول های پارانشیم کبدی و نفون های کلیوی اثر گذاشته و باعث ایجاد نارسایی حاد ارگان های حیاتی شوند.

لیست گیاهان آپارتمانی سمی و خطرات آن ها برای سگ و گربه

دیفن باخیا

گیاه دیفن باخیا به دلیل داشتن کریستال های اگزالات کلسیم نامحلول و آنزیم های پروتئولیتیک، یکی از خطرناک ترین گیاهان خانگی محسوب می شود. جویده شدن برگ های این گیاه توسط سگ یا گربه بلافاصله باعث سوزش شدید دهان، ریزش شدید بزاق، تورم زبان و انسداد مجاری تنفسی می شود. در موارد شدید، تورم گستره حنجره می تواند منجر به خفگی حیوان گردد.

پتوس

گیاه پتوس که به دلیل شرایط نگهداری آسان در اکثر منازل یافت می شود، حاوی اگزالات کلسیم است. اگرچه مسمومیت با پتوس اغلب در سطح خفیف تا متوسط ارزیابی می شود، اما بلع حجم زیاد آن توسط سگ یا گربه موجب التهاب دستگاه گوارش، استفراغ متوالی، اسهال و تورم لب ها و دهان می شود.

سانسوریا

گیاه سانسوریا دارای ماده سمی ساپونین است. این ماده برای حفاظت طبیعی گیاه در برابر قارچ ها و حشرات تولید می شود. در صورت جویده شدن این گیاه توسط پت، ساپونین موجود در آن باعث تحریک شدید دستگاه گوارش می شود. علائم شامل تهوع، استفراغ، اسهال و کاهش اشتهای حیوان است.

آلوئه ورا

اگرچه ژل آلوئه ورا برای انسان مصارف درمانی دارد، اما پوسته خارجی و شیره لاتکس این گیاه حاوی آلوئین و ساپونین است. بلع این مواد توسط سگ و گربه باعث بروز اسهال شدید شدیدی به همراه کرامپ های شکمی، افت فشار خون، بی حالی و تغییر رنگ ادرار به قرمز یا قهوه ای به دلیل اختلالات کلیوی می گردد.

زاموفیلیا

تمام بخش های گیاه زاموفیلیا سمی بوده و حاوی کریستال های اگزالات کلسیم است. لمس شیره گیاه یا جویدن برگ های آن توسط حیوان خانگی باعث ایجاد التهاب پوستی، سوزش شدید مخاط دهان، استفراغ و عدم تمایل به مصرف غذا می شود.

اسپاتی فیلوم

اسپاتی فیلوم نیز در دسته گیاهان دارای اگزالات کلسیم قرار دارد. تحریک شدیدی که این گیاه در دهان و throat حیوان ایجاد می کند، مانع از بلع راحت غذا و آب شده و بیقراری شدیدی در سگ یا گربه ایجاد می کند.

فیکوس الاستیکا و فیکوس لیراتا

گونه های مختلف فیکوس حاوی شیره سفید رنگی هستند که دارای ترکیباتی مانند پسورالن و آنزیم های فیکین است. تماس این شیره با پوست حیوان موجب درماتیت و التهاب پوستی می شود. بلع آن نیز اختلالات گوارشی، استفراغ و بی حالی عمومی را به همراه دارد.

سیکاس یا نخل ساگو

نخل سیکاس یکی از کشنده ترین گیاهان برای سگ و گربه است. ماده سمی سیکاسین موجود در این گیاه، به ویژه در بذرهای آن، به شدت سمی است. بلع مقدار بسیار کمی از این گیاه موجب تخریب سلول های کبدی، اسهال خونی، یرقان، اختلالات انعقادی، تشنج و در نهایت نارسایی کامل کبد و مرگ حیوان می شود.

خرزهره

خرزهره حاوی گلیکوزیدهای قلبی نظیر اولاندرین است. این ترکیبات مستقیماً بر پمپ های سدیم پتاسیم عضلات قلب اثر می گذارند. بلع هر بخش از این گیاه یا حتی نوشیدن آب گلدان آن، موجب آریتمی قلبی، افت شدید ضربان قلب، لرزش عضلانی، کما و ایست قلبی در سگ و گربه می شود.

گل لیلیوم

انواع گل لیلیوم شامل لیلیوم اورینتال و نیلوفر برای گربه ها فوق العاده سمی و کشنده هستند. حتی بلع گرده گل، جویدن یک گلبرگ یا لیسیدن آب موجود در گلدان توسط گربه می تواند ظرف ۲۴ تا ۷۲ ساعت منجر به نارسایی حاد و غیرقابل بازگشت کلیه شود. سگ ها در برابر لیلیوم حساسیت کلیوی مشابه گربه نشان نمی دهند، اما دچار اختلالات گوارشی می شوند.

گل نرگس

پیاز و برگ های گل نرگس حاوی ماده سمی لیکورین هستند. بلع این گیاه توسط سگ و گربه عوارضی چون استفراغ شدید، اسهال، درد شدید شکمی، آریتمی قلبی و افت فشار خون ایجاد می کند.

خطرات گل های بریده و شاخه ای در خانه

مسمومیت حیوانات خانگی تنها به خرید گیاه آپارتمانی گلدانی محدود نمی شود. ورود شاخه گل های بریده در قالب دسته گل، باکس گل، سبد گل، جام گل یا تاج گل که به مناسبت های مختلف وارد منزل می شوند، می تواند خطرات بالینی مشابهی ایجاد کند.

بسیاری از گل های تزیینی که برای مناسبت هایی مانند تولد، سالگرد ازدواج، خواستگاری، تبریک، عیادت، تولد نوزاد، روز دختر، روز پدر، روز مادر یا ولنتاین استفاده می شوند، برای پت ها سمی هستند. ورود یک گل مناسبتی یا یک مینی دسته گل به محیط خانه باید با بررسی دقیق گونه های گل همراه باشد.

ترکیباتی همچون گل لیلیوم، گل اورینتال، گل آلسترومیا، گل داوودی، گل هورتانسیا، گل شیپوری، گل آنتوریوم، گل ژربرا، گل میخک، گل آفتابگردان، گل لیسیانتوس، گل پیونی، گل مارگریت، گل بابونه، گل مریم و گل گلایل که در طراحی انواع دسته گل VIP، باکس گل VIP یا سبد گل لوکس به کار می روند، می توانند در درجات مختلف باعث ایجاد مسمومیت شوند.

حتی استفاده از گیاهان پرکننده مانند گل ژیپسوفیلا در یک دسته گل عروس یا گل ارسال روز می تواند در صورت جویده شدن توسط گربه یا سگ، اختلالات گوارشی خفیف تا متوسط ایجاد کند. همچنین گل هایی که در مراسم رسمی مانند گل افتتاحیه یا گل تسلیت استفاده می شوند، به دلیل حجم بالای گل ها در یک جا، ریسک بالاتری برای دسترسی حیوانات خانگی ایجاد می نمایند.

جدول مقایسه ای میزان سمیت و ارگان های هدف در گیاهان خانگی

علائم بالینی مسمومیت با گیاهان سمی در سگ و گربه

مسمومیت گیاهی بسته به نوع سم و میزان مصرف، علائم متنوعی ایجاد می کند. مشاهده هر یک از نشانه های زیر نیازمند اقدام فوری است.

1. پنجه کشیدن به سمت دهان، خروج بی اختیار و بیش از حد بزاق و کف کردن دهان.
2. تورم واضح در ناحیه لب ها، زبان، کام و گلو.
3. استفراغ های مداوم، حالت تهوع و اسهال حاوی مخاط یا خون.
4. اختلال در تنفس، تنفس سریع و سطحی یا صدای خرخر هنگام دم و بازدم.
5. بی حالی شدید، عدم تعادل در راه رفتن، لرزش عضلانی و تشنج.
6. افزایش ناگهانی مصرف آب و تغییر در میزان ادرار.
7. زرد شدن مخاط چشم و پوست که نشانه آسیب حاد کبدی است.

اقدامات فوری پزشکی هنگام بلع گیاه سمی

زمان در درمان مسمومیت های گیاهی حیاتی است. در صورت مشاهده جویده شدن گیاه سمی توسط سگ یا گربه، مراحل زیر را به ترتیب انجام دهید.

1. حیوان را بلافاصله از گیاه دور کرده و باقیمانده برگ یا گل را از دهان او خارج کنید.
2. بقایای گیاه خورده شده را جمع آوری کرده یا از آن عکس بگیرید تا به تشخیص دامپزشک کمک کند.
3. دهان حیوان را در صورت امکان با آب خنک بشویید تا کریستال ها یا شیره سطحی خارج شوند.
4. از القای خودسرانه استفراغ یا دادن مواد خانگی مانند شیر، روغن یا نمک به حیوان جداً خودداری کنید، زیرا این کار می تواند موجب پنومونی استنشاقی یا وخامت حال حیوان شود.
5. حیوان خانگی را در سریع ترین زمان ممکن به نزدیک ترین کلینیک دامپزشکی منتقل کنید.

روش های ایمن سازی محیط خانه برای نگهداری همزمان گل و پت

برای کاهش ریسک مسمومیت و ایمن سازی محیط مسکونی می توان از راهکارهای ساختاری زیر استفاده کرد.

1. انتقال گیاهان سمی به ارتفاعات غیرقابل دسترس مانند شلف های دیواری بلند یا پایه های سقفی آویز.
2. استفاده از تراریوم های شیشه ای بسته برای نگهداری گیاهان رطوبت دوست تا امکان تماس مستقیم حیوان با گیاه به صفر برسد.
3. عدم نگهداری گونه های فوق العاده کشنده مانند گل لیلیوم و سیکاس در منازلی که گربه یا سگ حضور دارند.
4. اسپری کردن مواد بازدارنده با طعم تلخ استاندارد و مخصوص حیوانات بر روی بدنه و برگ گیاهان.
5. فراهم کردن علف گربه برای گربه ها تا تمایل آن ها به جویدن سایر گیاهان آپارتمانی کاهش یابد.

گیاهان آپارتمانی کاملا بی خطر و جایگزین برای سگ و گربه

برای علاقه مندان به نگهداری انواع گل در منزل که سرپرست سگ یا گربه هستند، گونه های کاملاً ایمنی وجود دارند که بلع آن ها هیچ گونه سمیت بالینی ایجاد نمی کند.

نخل شامادورا

نخل شامادورا یکی از بهترین جایگزین ها برای نخل های سمی مانند سیکاس است. این گیاه آپارتمانی تصفیه کننده هوا بوده و در صورت جویده شدن توسط سگ یا گربه هیچ خطری ایجاد نمی کند.

بنفشه آفریقایی

بنفشه آفریقایی با گل های رنگارنگ خود کاملاً برای حیوانات خانگی بی خطر است و می تواند به عنوان یک گیاه تزیینی ایمن در تمام بخش های خانه نگهداری شود.

گندمی

گیاه گندمی یا عنکبوتی رشد سریعی دارد و کاملاً غیرسمی است. این گیاه گزینه ای عالی برای منازلی است که گربه های کنجکاو در آن زندگی می کنند.

سرخس بوستون

سرخس بوستون جایگزین بسیار مناسبی برای گیاهان برگی سمی است. این گیاه نیازمند رطوبت مناسب بوده و هیچ گونه ماده سمی برای سگ و گربه ندارد.

گل رز و گل ارکیده

در میان گل های بریده و کادویی، گل رز، گل رز مینیاتوری و انواع گل ارکیده کاملاً غیرسمی هستند. استفاده از این گل ها در ساخت باکس گل یا دسته گل کادویی عاشقانه، انتخابی کاملاً ایمن برای منازل دارای حیوان خانگی است.

سوالات متداول

آیا لمس گیاه دیفن باخیا برای گربه خطرناک است؟

بله، لمس شیره خروجی از برگ یا ساقه دیفن باخیا می تواند باعث التهاب پوستی در گربه شود. همچنین اگر گربه پس از لمس گیاه، دست خود را بلیسد، کریستال های اگزالات کلسیم وارد دهان شده و موجب سوزش و تورم مخاط دهان می گردند.

اگر گربه گل لیلیوم بخورد چقدر زمان برای نجات او وجود دارد؟

در صورت بلع گل لیلیوم توسط گربه، درمان دامپزشکی باید زیر ۶ ساعت آغاز شود. پس از گذشت ۱۸ تا ۲۴ ساعت، آسیب های کلیوی وارد شده معمولاً غیرقابل بازگشت بوده و منجر به نارسایی حاد کلیه و مرگ می شود.

آیا آب زیرگلدانی گیاهان سمی نیز برای حیوانات خطرساز است؟

بله، سموم محلول در آب مانند ترکیبات موجود در خرزهره یا ساپونین های سانسوریا می توانند وارد آب زیرگلدانی شوند. نوشیدن این آب توسط سگ یا گربه می تواند علائم مسمومیت حاد ایجاد کند.

کدام گل های شاخه بریده کادویی برای گربه ها بی خطر هستند؟

گل رز، گل رز مینیاتوری و گل ارکیده از ایمن ترین گل های شاخه بریده برای منازلی هستند که گربه در آن ها زندگی می کند. استفاده از این گونه ها در سبد گل یا باکس گل هیچ ریسک سمیتی برای حیوان ندارد.

ترکیب و نگهداری همزمان گیاهان و حیوانات خانگی نیازمند مدیریت آگاهانه و حذف گونه های پرخطر از محیط زندگی است. با شناسایی دقیق گیاهان آپارتمانی سمی، جایگزین کردن آن ها با گونه های ایمن مانند نخل شامادورا یا سرخس بوستون، و اقدام به موقع در صورت بروز علائم مسمومیت، می توان سلامت و امنیت سگ و گربه را در خانه به طور کامل تضمین کرد.